Şekil 1

Tablo 1. Safra Taşına Eğilim Yapan Faktörler

İleri Yaş

Kadın Cinsiyet

Gebelik

Östrojen Kullanımı

Etnik Köken (Kızılderililer)

Ailede safra taşı varlığı

Şişmanlık

Hızlı kilo verme

Hemolitik Hastalıklar

Bazı ince bağırsak hastalıkları

Oddi disfonksiyonu

Tablo 2. Safra Taşı Komplikasyonları

Safra kesesi iltihabı (Akut kolesistit)

Safra kesesi delinmesi (Perforasyon)

Pankreatit

Tıkanma Sarılığı (Mekanik ikter)

Karın ağrısı (Biliyer kolik)

Yemek sonrası hazımsızlık

Karın içine yayılan iltihap (Peritonit)

Safra Taşı Hastalığında Tedavi

Laparoskopik kolesistektomi

Açık kolesistektomi

Perkütan kolesistostomi

ERCP ile safra yolu tıkanıklığını giderme

Safra, karaciğerde üretilir, safra kesesinde depolanır ve yağların sindirimini sağlar. Safra kesesinin görevi, karaciğerde üretilen safrayı açlık durumunda depolamak, konsantre etmek ve yemeklere yanıt olarak safrayı bağırsağa boşaltmaktır.  Safranın yapısını oluşturan safra tuzu, lesitin ve kolesterol oranındaki değişimler safrada tortulaşma, çamurlaşma ve zaman içinde taş oluşumuna neden olur. Bu durum yenilen gıdalardan ziyade genetik yapı ve bireysel safra özellikleri ile ilişkilidir. Yapılan çalışmalar safra taşı oluşumu ile ilgili eğilim yapan faktörleri ortaya koymuştur (Tablo 1).

Safra salınımı özellikle yağlı beslenmeden sonra daha fazla olur. Bu nedenle safra taşı hastalığı olan bireylerde yağlı beslenme sonrası safra kesesi ve safra yollarına ait sorun yaşama riski daha fazladır. Kızartma, pasta, kremalı gıdalar, çikolata, kakao, yağda yumurta safra taşı olan hastalarda atak gelişimine katkıda bulunur.

Safra Taşı Hastalığı Hangi Durumlara Yol Açar?

Safra yolu pankreas kanalı ile birleşerek ince bağırsağa açılır (Şekil 1).  Bu ortak kanala ulaşan taş ya da çamur pankreas kanalını da tıkayarak pankreatit hastalığına yol açabilir.  Akut pankreatit genellikle birkaç hafta hastanede yatış gerektirir. Safra yoluna düşen taş safra yolunda tıkanıklık oluşturarak sarılık ve karaciğer yetersizliği oluşturabilir. Bu anlatılanlardan daha sık olarak safra taşı genellikle safra kesesi iltihaplanması oluşturabilir ki bu durum acil ameliyat gerektirir. Tedavi edilmemiş  ya da geç tanı konulmuş safra kesesi iltihaplanmalarında safra kesesi delinmesi,  safra kesesi içinde ya da karın içi abse oluşması gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Safra kesesi delinmesi ya da karın içi abse gelişimi acil ameliyat gerektiren durumlardır.  Tedavi edilmemiş safra taşının ortaya çıkarabileceği sorunlar Tablo 2’de özetlenmiştir.

Tanımlamalar

Kolelityazis : Safra kesesinde taş bulunmasıdır. Safranın keseden akışında sorun oluşturabilir. Bu durum kliniğe sağ üst kadranda karın ağrısı olarak yansıyabilir.

Akut Taşlı Kolesistit : Safra taşına bağlı olarak safra kesesinde iltihaplanma olmasıdır. Ciddi ve ani başlayan karın ağrısı mevcuttur. Bulantı, kusma, ateş ve bazen de sarılık eşlik edebilir. Acil cerrahi müdahale gerektirir.

Safra kesesi delinmesi : Safra kesesinin iltihaplanması sonrasında tedavide gecikme safra kesesinin kan dolaşımını bozar ve delinmeye neden olabilir. Safranın karın içine akması sonucu tahta sertliğinde karın muayene bulgularının eşlik ettiği ciddi karın ağrısı ve genel durum bozukluğu mevcuttur. Acil müdahale gerektirir.

Koledokolityazis : Safra yolunda taş bulunmasıdır. Bu durum safra yolunu tıkar. Sarılığa neden olur. Tespit edildiğinde  ERCP denilen endoskopik yöntemle taşın çıkarılması sağlanır. Safra tıkanıklığı giderilmediği durumda karaciğerde fonksiyon bozukluğu ve yetersizliği oluşturur.

Safra Taşı Hastalığı’nın Tedavisi

Bu hastalıkta bilinen seçkin tedavi yöntemi laparoskopik yöntemle safra kesesinin alınmasıdır. Ameliyat yaklaşık 40 dakika sürer ve genel anestezi altında gerçekleştirilir. Cerrahi pratikte en sık uygulanan ameliyat türüdür. Ameliyat sonrası bir gece hastanede kalınır.